Spotkanie naukowe z dr. Jackiem Kordelem

INSTYTUT INTERDYSCYPLINARNYCH BADAŃ HISTORYCZNYCH

Uniwersytetu Kaliskiego im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego

Dyrektor dr hab. Krzysztof Walczak, prof. UK

oraz

KALISKIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ NAUK

Komisja Naukowa

z przewodniczącym dr hab. Makarym Górzyńskim, prof. UK

mają przyjemność zaprosić

Szanowną Panią / Szanownego Pana

na spotkanie poświęcone wystąpieniu

dr. Jacka Kordela

(Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego)

Poza granicami oświeceniowej polemiki. Mieszkańcy

Rzeczypospolitej jako potomkowie małp w pamflecie

„Orangutan europejski, czyli Polak taki jest, jaki jest”

Spotkanie odbędzie się

11 czerwca 2026 roku (czwartek) o godz. 17.00

w siedzibie Instytutu Interdyscyplinarnych Badań Historycznych

Uniwersytetu Kaliskiego im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego,

Plac św. Józefa 2-6 w Kaliszu

Dr JACEK KORDEL adiunkt na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Instytucie Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej.

W latach 2007–2012 studiował historię w Warszawie i Berlinie. Stopień doktora uzyskał w 2017 roku na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie rozprawy poświęconej polityce zagranicznej Saksonii w drugiej połowie XVIII wieku, nagrodzonej przez Prezesa Rady Ministrów RP oraz Polskie Towarzystwo Badań nad Wiekiem Osiemnastym. Stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w ramach programu Start; laureat stypendium ministra nauki i szkolnictwa wyższego dla wybitnych młodych badaczy. Zainteresowania badawcze: dyplomacja wczesnonowożytna, wizerunek Rzeczypospolitej w dobie oświecenia.

W 1779 roku w Hamburgu ukazała się w języku francuskim broszura pt. Orangutan europejski, czyli Polak taki, jaki jest. Dzieło metodyczne zwieńczone nagrodą w dziedzinie historii naturalnej; rok później w Berlinie opublikowano jej niemiecki przekład. Oba teksty wydrukowane zostały anonimowo.

Oś wywodu stanowiła teza, zgodnie z którą Polacy mieli być potomkami małp, które zaledwie kilka stuleci wcześniej upodobniły się fizycznie do człowieka. Choć pamflet wpisywał się w szereg współczesnych tekstów dyskredytujących porządek polityczny i społeczny Rzeczypospolitej oraz przedstawiających jej kulturę jako egzotyczną i obcą europejskim normom, przekraczał on granice, których większość ówczesnych polemistów, nawet w najostrzejszych wystąpieniach, nie była skłonna naruszyć.

Autor odmienność Polaków i Litwinów wyjaśniał bowiem nie w kategoriach kulturowych,

lecz biologicznych. Celem poniższych uwag jest prezentacja głównych tez pamfletu oraz

polemiki, jaką wywołał, a także osadzenie ich w kontekście osiemnastowiecznych wyobrażeń

o barbarzyństwie i naturze człowieka.